EHBO bij een steek van de Aziatische hoornaar (Vespa velutina)

Doel: Herkennen van klachten, juist handelen, complicaties voorkomen en tijdig professionele hulp inschakelen.

Kenmerken van een steek

Het gif van de Aziatische hoornaar is vergelijkbaar met dat van een wesp. De meeste steken veroorzaken een lokale reactie. De ernst wordt bepaald door:

De plaats van de steek.
Het aantal steken.
De gevoeligheid of allergie van het slachtoffer.
Leeftijd en onderliggende aandoeningen.

Mogelijke klachten

1. Normale lokale reactie (meest voorkomend)

Klachten

Directe scherpe pijn.
Branderig gevoel.
Roodheid.
Zwelling rond de steekplaats.
Warm aanvoelen.
Jeuk.
Gevoeligheid bij aanraken.

Verloop

Pijn neemt meestal af binnen enkele uren.
Zwelling kan 24–48 uur toenemen.
Herstel meestal binnen 2–7 dagen.

EHBO

Breng het slachtoffer in veiligheid.
Controleer op meerdere steken.
Koel de plek 10–20 minuten.
Was met water en zeep.
Verwijder sieraden bij zwelling.
Houd het lichaamsdeel zo mogelijk hoog.
Paracetamol tegen pijn indien nodig.
Antihistaminicum bij veel jeuk indien geschikt.

2. Grote lokale reactie

Klachten

Zwelling groter dan 10 cm.
Uitbreidende zwelling.
Ernstige roodheid.
Pijn.
Jeuk.
Beperkte beweging.

Behandeling

Koelen.
Rust.
Hoog leggen.
Antihistaminicum indien passend.
Zo nodig huisarts raadplegen.

3. Meerdere steken

Mogelijke klachten

Ernstige pijn.
Misselijkheid.
Braken.
Hoofdpijn.
Duizeligheid.
Zwakte.
Koorts.
Spierpijn.

Bij tientallen steken kan gifvergiftiging optreden.

EHBO

Verlaat direct het gebied.
Bel 112 bij ernstige klachten.
Controleer bewustzijn en ademhaling.
Houd het slachtoffer warm.
Observeer voortdurend.

4. Allergische reactie (anafylaxie)

De ernstigste complicatie van een steek.

Vroege klachten

Jeuk over het hele lichaam.
Galbulten.
Roodheid.
Zwelling van lippen.
Zwelling van oogleden.
Zwelling van gezicht.

Ernstige klachten

Benauwdheid.
Piepende ademhaling.
Zwelling van tong.
Zwelling van keel.
Moeite met slikken.
Heesheid.
Lage bloeddruk.
Snelle pols.
Bleekheid.
Flauwvallen.
Shock.
Bewusteloosheid.

EHBO

Bel direct 112.
Dien een adrenaline-auto-injector toe indien beschikbaar en voorgeschreven.
Laat het slachtoffer liggen.
Benen omhoog bij shock.
Halfzittende houding bij benauwdheid.
Controleer ademhaling.
Start reanimatie indien noodzakelijk.
Geef geen eten of drinken.

5. Steek in mond of keel

Pijn.
Zwelling.
Moeite met slikken.
Benauwdheid.
Veranderde stem.

EHBO: Bel direct 112, laat het slachtoffer rustig zitten, laat eventueel op ijsblokjes zuigen als dit veilig kan en controleer voortdurend de ademhaling.

6. Steek in het oog

Ernstige pijn.
Tranend oog.
Wazig zien.
Lichtschuwheid.
Zwelling.

EHBO: Niet wrijven of drukken. Oog voorzichtig spoelen met schoon water en direct medische beoordeling regelen.

7. Gifreactie na veel steken

Spierschade.
Nierproblemen.
Leverproblemen.
Hartritmestoornissen.
Shock.

Behandeling: Altijd spoedzorg en ziekenhuisopname.

Mogelijke complicaties

Anafylaxie.
Secundaire infectie.
Cellulitis.
Ernstige zwelling.
Flauwvallen.
Shock.
Nierfalen (bij veel steken).
Spierschade.
Ademwegobstructie.

Behandelplan (ABCDE)

A – Airway: Controleer luchtweg en zwelling van tong of keel.
B – Breathing: Controleer ademhaling, benauwdheid en piepende ademhaling.
C – Circulation: Controleer pols, kleur en tekenen van shock.
D – Disability: Controleer bewustzijn en vraag naar duizeligheid.
E – Exposure: Controleer op meerdere steken en huiduitslag.

Wanneer direct 112 bellen?

Ademhalingsproblemen.
Zwelling van mond of keel.
Anafylaxie.
Shock.
Bewusteloosheid.
Steek in mond of keel.
Veel steken (meer dan 10–20, afhankelijk van leeftijd en conditie).
Ernstige algemene ziekteverschijnselen.

Wanneer de huisarts raadplegen?

Grote lokale reactie.
Toenemende roodheid na enkele dagen.
Koorts.
Pus of infectie.
Langdurige of toenemende zwelling.
Steek nabij het oog.

Meest voorkomende problemen

Pijn.
Lokale zwelling.
Jeuk.
Roodheid.
Angst of paniek.
Grote lokale reactie.
Allergische reactie.
Meerdere steken.
Flauwvallen (vasovagale reactie).
Infectie door krabben.

Preventie

Blijf rustig en sla niet naar de hoornaar.
Draag beschermende kleding in risicogebieden.
Vermijd open zoete dranken en voedsel.
Benader of verstoor nesten niet.
Laat nesten verwijderen door een gespecialiseerde bestrijder.

Belangrijk voor EHBO-cursisten: Het gif van de Aziatische hoornaar is niet aantoonbaar gevaarlijker dan dat van andere wespensoorten. Ernstige situaties ontstaan vooral door een allergische reactie (anafylaxie), veel steken tegelijk of steken in de mond, keel of het oog.